บทความสุขภาพ | KIN Rehabilitation

ดูแลผู้สูงอายุที่บ้านตอนกลางคืน
6 เรื่องที่ครอบครัวไม่รู้จนกว่าจะเกิดเหตุ

กลางคืนคือช่วงเวลาที่อันตรายที่สุดสำหรับผู้สูงอายุ แต่ครอบครัวส่วนใหญ่กลับเป็นช่วงเวลาที่ไม่มีใครดูแล

โดย ทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN Rehabilitation | ใช้เวลาอ่าน 10 นาที | อัปเดต พ.ศ. 2569

เนื้อหาในบทความนี้

KIN Rehabilitation & Homecare ศูนย์ฟื้นฟูและดูแลผู้สูงอายุระดับ Medical Rehabilitation Center ก่อตั้ง พ.ศ. 2561 โดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ มี 6 สาขาในกรุงเทพฯ พัทยา และศาลายา บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ครอบครัวที่ดูแลผู้สูงอายุที่บ้านเข้าใจความเสี่ยงในช่วงกลางคืนที่มักถูกมองข้าม และรู้ว่าเมื่อใดควรขอความช่วยเหลือจากผู้ดูแลมืออาชีพเพื่อความปลอดภัยที่แท้จริง

คำตอบสั้น: กลางคืนคือช่วงที่ผู้สูงอายุเสี่ยงสูงสุดแต่มีคนดูแลน้อยที่สุด ร่างกายที่เสื่อมสภาพ การมองเห็นในที่มืดที่แย่ลง ความดันที่ผันผวน และอาการต่างๆ ที่มักปรากฏหนักขึ้นในช่วงกลางคืน ทำให้ทุกคืนที่ไม่มีผู้เชี่ยวชาญเฝ้าดูคือความเสี่ยงที่ซ่อนอยู่

คำตอบสั้น: 6 เรื่องหลักได้แก่ หกล้มห้องน้ำกลางดึก ความดันตกเมื่อลุกขึ้น Stroke ที่เกิดและไม่มีใครรู้ ภาวะ Delirium สับสนเฉียบพลัน น้ำตาลต่ำในผู้ป่วยเบาหวาน และยาหลายชนิดที่ออกฤทธิ์แรงในคืน ทุกเรื่องสามารถป้องกันหรือรับมือได้ทันเวลา ถ้ามีผู้เฝ้าดูอยู่

ผู้สูงอายุอายุ 70 ปีขึ้นไป 3 ใน 5 คนต้องตื่นมาปัสสาวะกลางคืนอย่างน้อย 1-2 ครั้ง การตื่นกลางดึกเพิ่มความเสี่ยงหกล้มถึง 20% และเพิ่มความเสี่ยงกระดูกสะโพกหักถึง 32% เหตุผลคือในความมืด ร่างกายยังไม่ตื่นตัวเต็มที่ ความดันโลหิตยังปรับตัวไม่ทัน สายตาปรับแสงช้า และกล้ามเนื้อที่ยังอ่อนล้าจากการนอน

ภาวะนี้เรียกว่า Orthostatic Hypotension คือความดันโลหิตตกฉับพลันเมื่อเปลี่ยนท่าจากนอนเป็นนั่งหรือยืน พบบ่อยมากในผู้สูงอายุที่กินยาลดความดัน ยาขับปัสสาวะ หรือยาหัวใจ เมื่อลุกขึ้นกลางดึกเพื่อไปห้องน้ำ ความดันยังปรับตัวไม่ทัน ผู้สูงอายุจะรู้สึกหน้ามืด เวียนศีรษะ และล้มลงได้ภายในไม่กี่วินาที

นี่คือเหตุการณ์ที่ร้ายแรงที่สุด Stroke ไม่เลือกเวลา และหลายเคสเกิดขึ้นในช่วงกลางคืนหรือเช้ามืดขณะผู้ป่วยนอนหลับ มาตรฐานการรักษา Stroke ต้องให้ยาละลายลิ่มเลือดภายใน 4.5 ชั่วโมงหลังเกิดอาการ แต่ถ้าไม่มีใครอยู่เฝ้า ผู้ป่วยอาจนอนอยู่กับอาการหลายชั่วโมงโดยไม่มีใครรู้ กว่าครอบครัวจะพบตอนเช้า โอกาสรักษาได้ผลดีอาจหมดไปแล้ว

ภาวะ Delirium หรือสับสนเฉียบพลันในผู้สูงอายุ (โดยเฉพาะผู้ที่มีสมองเสื่อม) มักรุนแรงขึ้นในช่วงพลบค่ำและกลางคืน เรียกว่า Sundowning Syndrome ผู้สูงอายุอาจตื่นขึ้นมาพูดเพ้อ จำลูกหลานไม่ได้ เห็นภาพหลอน กระสับกระส่าย หรือพยายามลุกออกจากเตียง ซึ่งล้วนเสี่ยงต่อการหกล้มและบาดเจ็บ

ผู้ป่วยเบาหวานที่ได้รับยาหรืออินซูลินก่อนนอน มีความเสี่ยงเกิดภาวะน้ำตาลต่ำ (Hypoglycemia) ขณะหลับได้ โดยอาการอาจเป็นเพียงการเหงื่อออกมาก หัวใจเต้นเร็ว หรือฝันร้าย แต่ถ้าน้ำตาลต่ำรุนแรงอาจทำให้ชัก หมดสติ และเสียชีวิตได้โดยที่ครอบครัวไม่รู้จนถึงเช้า สถิติพบว่าผู้ป่วยเบาหวานมีโอกาสเกิดน้ำตาลต่ำกลางดึกได้ถึง 50% ของเหตุการณ์น้ำตาลต่ำทั้งหมด

ผู้สูงอายุมีโรคประจำตัวเฉลี่ย 3-4 โรค และกินยาเฉลี่ย 5-8 ชนิดต่อวัน ยาบางตัวเช่น ยาลดความดัน ยาขับปัสสาวะ ยานอนหลับ ยาแก้ปวด และยาโรคหัวใจบางชนิด จะออกฤทธิ์แรงที่สุดในช่วงกลางคืน ทำให้เกิดความง่วงเกินไป ความดันต่ำ หรือสับสนชั่วคราว ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงหกล้มหรืออาการกำเริบอย่างมีนัยสำคัญ

คำตอบสั้น: ครอบครัวดูแลได้ในช่วงกลางวันที่ยังมีแรงและมีสติครบ แต่กลางคืนที่ต้องตื่นซ้ำๆ สังเกตอาการในความมืด และตัดสินใจฉุกเฉิน ต้องการทักษะและความพร้อมที่คนทั่วไปไม่ได้มี

คำตอบสั้น: NA (Nursing Assistant) เหมาะสำหรับผู้สูงอายุที่ต้องการการดูแลทั่วไป เฝ้าระวัง และช่วยกิจวัตร PN (Practical Nurse) เหมาะสำหรับผู้ที่มีโรคซับซ้อน ต้องการทำหัตถการ และมีความเสี่ยงทางการแพทย์สูงกว่า ทั้งคู่ดีกว่าการไม่มีใครดูแลกลางคืนอย่างเทียบกันไม่ได้

เปรียบเทียบ NA vs PN — เลือกใครดูแลกลางคืน

แนวทางที่หลายครอบครัวใช้และได้ผล

ครอบครัวดูแลกลางวัน ใช้ NA หรือ PN ดูแลกลางคืน โดยเฉพาะในช่วง 22.00-06.00 น. ซึ่งเป็นช่วงที่เสี่ยงสูงที่สุด ต้นทุนต่อคืนอยู่ที่หลักร้อยถึงหลักพันบาท แต่ป้องกันค่ารักษาพยาบาลฉุกเฉินที่อาจสูงถึงหลักแสนบาทจากเหตุการณ์ที่ป้องกันได้

คำตอบสั้น: KIN ส่ง NA และ PN ที่ผ่านการฝึกอบรมมาตรฐานทางการแพทย์ถึงบ้าน ตรวจสอบประวัติครบ มีระบบ Backup ส่งคนแทนได้ทันที มีทีมแพทย์ศูนย์รองรับ และรายงานอาการให้ครอบครัวสม่ำเสมอ ครอบครัวได้นอนหลับ ผู้สูงอายุได้รับการดูแลตลอดคืน

"กลางคืนไม่ใช่แค่เวลาพัก มันคือช่วง 8 ชั่วโมงที่ผู้สูงอายุเสี่ยงที่สุดและมีคนดูแลน้อยที่สุด การมี NA หรือ PN คอยเฝ้าอยู่ไม่ใช่ความฟุ่มเฟือย แต่คือการตัดสินใจที่อาจช่วยชีวิตคนที่คุณรักได้"

— KIN Rehabilitation & Homecare | ก่อตั้ง พ.ศ. 2561 | 6 สาขาทั่ว กทม. พัทยา ศาลายา

ติดต่อสาขาใกล้บ้าน

ลาดพร้าว 71

(ใกล้เลียบด่วน/บางกะปิ)

แบริ่ง (สุขุมวิท 107)

(บางนา–แบริ่ง–ลาซาล)

พัทยา

(ชลบุรี)

ราชพฤกษ์

(นนทบุรี)

รามคำแหง 24

 

ศาลายา

 

คำถามที่พบบ่อย